آغازی بر یک پایان

اللهم زد فی قلوبنا محبه علی بن ابیطالب و اولاده المعصومین ....
نویسنده : مهاجر - ساعت ۸:٤٢ ‎ق.ظ روز جمعه ۳۱ اردیبهشت ۱۳۸٩
 

بسم الله الرحمن الرحیم

 

خطبۀ أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ در تسویۀ حقوق‌ رعیّت‌

و در «کافی‌» با سند متّصل‌ خود روایت‌ میکند از محمّد بن‌ جعفر عقبی‌ که‌ مرفوعاً روایت‌ کرده‌ است‌ که‌:

خَطَبَ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ فَحَمِدَ اللَهَ وَ أَثْنَی‌ عَلَیْهِ، ثُمَّ قَالَ:

أَیُّهَا النَّاسُ! إنَّ ءَادَمَ لَمْ یَلِدْ عَبْدًا وَ لَا أَمَةً، وَ إنَّ النَّاسَ کُلَّهُمْ أَحْرَارٌ وَلَکِنَّ اللَهَ خَوَّلَ بَعْضَکُمْ بَعْضًا.

فَمَنْ کَانَ لَهُ بَلَآءٌ فَصَبَرَ فِی‌ الْخَیْرِ، فَلَا یَمُنَّ بِهِ عَلَی‌ اللَهِ عَزَّوَجَلَّ.

أَلَا وَ قَدْ حَضَرَ شَیْءٌ، وَ نَحَنُ مُسَوُّونَ فِیهِ بَیْنَ الاسْوَدِ وَ الاحْمَرِ.

فَقَالَ مَرْوَانُ لِطَلْحَةَ وَالزُّبَیْرِ: مَا أَرَادَ بِهَذَا غَیْرَکُمَا.

قَالَ: فَأَعْطَی‌ کُلَّ وَاحِدٍ ثَلَاثَةَ دَنَانِیرَ. وَ أَعْطَی‌ رَجُلاً مِنَ الانْصَارِ ثَلَاثَةَ دَنَانِیرَ، وَ جَآءَ بَعْدُ غُلَامٌ أَسْوَدُ فَأَعْطَاهُ ثَلَاثَةَ دَنَانِیرَ.

فَقَالَ الانْصَارِیُّ: یَا أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ! هَذَا غُلَامٌ أَعْتَقْتُهُ بِالامْسِ، تَجْعَلُنِی‌ وَ إیَّاهُ سَوَآءً؟

فَقَالَ: إنِّی‌ نَظَرْتُ فِی‌ کِتَابِ اللَهِ فَلَمْ أَجِدْ لِوُلْدِ إسْمَعِیلَ عَلَی‌ وُلْدِ إسْحَقَ فَضْلاً. [271]

«أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ خطبه‌ای‌ ایراد نموده‌، حمد خدا و شکر او را به‌ جای‌ آورده‌ و سپس‌ گفتند:

ای‌ گروه‌ مردم‌! آدم‌ بوالبشر از خود هیچ‌ غلام‌ و کنیزی‌ بوجود نیاورد و از خود متولّد ننمود، و حقّاً که‌ تمام‌ افراد بشر آزادگانند ولیکن‌ خدا بعضی‌ را به‌ بعضی‌ سپرده‌ است‌.

هر کس‌ که‌ در اسلام‌ سابقه‌ دارد و متحمّل‌ سختی‌ها و مشکلات‌

شده‌ و در خیر و خوبی‌ صبر و پایداری‌ کرده‌ است‌، بدین‌ جهت‌ منّتی‌ بر خداوند عزّوجلّ نگذارد (تا بدینوسیله‌ خود را مستحقّ مقدار بیشتری‌ از بیت‌ المال‌ مسلمین‌ بداند).

آگاه‌ باشید که‌ مالیّه‌ای‌ فعلاً رسیده‌ است‌ و ما در تقسیم‌ آن‌ بین‌ سیاهپوست‌ و سرخپوست‌ فرقی‌ نمی‌گذاریم‌.

در این‌ حال‌ مروان‌ به‌ طلحه‌ و زبیر گفت‌: غیر از شما دو نفر، کسی‌ دیگر را از این‌ کلام‌ قصد نکرده‌ است‌!

أمیرالمؤمنین‌ به‌ هر یک‌ از افراد سه‌ دینار داد ؛ و به‌ مردی‌ از أنصار سه‌ دینار داد و بعد از آن‌ یک‌ غلام‌ سیاهی‌ آمد و حضرت‌ به‌ او هم‌ سه‌ دینار داد.

مرد أنصاری‌ گفت‌: یا أمیرالمؤمنین‌! این‌ غلامی‌ است‌ که‌ من‌ دیروز او را آزاد کردم‌، مرا و او را از بیت‌ المال‌ مساوی‌ قرار میدهی‌؟

حضرت‌ فرمود: من‌ در کتاب‌ خدا نظر کردم‌ و هرچه‌ گشتم‌ مزیّت‌ و فضیلتی‌ برای‌ اولاد إسمعیل‌ نسبت‌ به‌ اولاد إسحق‌ ندیدم‌.»

 

 

مخالفت‌ با أمیرالمؤمنین‌ در برقراری‌ عدالت‌ اجتماعی‌

در کتاب‌ «الغارات‌» إبراهیم‌ بن‌ محمّد ثقفی‌ کوفی‌ از عبّاد بن‌ عبدالله‌ أسدی‌ روایت‌ میکند که‌ او می‌گفت‌:

کُنْتُ جَالِسًا یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ عَلِیٌّ عَلَیْهِ السَّلَامُ یَخْطِبُ عَلَی‌ مِنْبَرٍ مِنْ ءَاجُرٍ، وَ ابْنُ صَوْحَانَ جَالِسٌ ؛ فَجَآءَ الاشْعَثُ، فَجَعَلَ یَتَخَطَّی‌ النَّاسَ.

فَقَالَ: یَا أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ! غَلَبَتْنَا هَذِهِ الْحَمْرَآءُ عَلَی‌ وَجْهِکَ، فَغَضِبَ.

فَقَالَ ابْنُ صَوْحَانَ: لَیُبَیَّنُ الْیَوْمَ مِنْ أَمْرِ الْعَرَبِ مَا کَانَ یَخْفَی‌.

فَقَالَ عَلِیٌّ عَلَیْهِ السَّلَامُ: مَنْ یَعْذُرُنِی‌ مِنْ هَؤُلَآءِ الضَّیَاطِرَةِ؟ یُقِیلُ أَحَدُهُمْ یَتَقَلَّبُ عَلَی‌ حَشَایَاهُ وَ یُهَجِّرُ قَوْمٌ لِذِکْرِ اللَهِ، فَیَأْمُرُنِی‌ أَنْ أَطْرُدَهُمْ فَأَکُونُ مِنَ الظَّالِمِینَ.

وَ الَّذِی‌ فَلَقَ الْحَبَّةَ وَ بَرَأَ النَّسَمَةَ لَقَدْ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا صَلَّی‌ اللَهُ عَلَیْهِ وَ ءَالِهِ ] وَ سَلَّمَ [ یَقُولُ: لَیَضْرِبُنَّکُمْ وَ اللَهِ عَلَی‌ الدِّینِ عَوْدًا کَمَا ضَرَبْتُمُوهُمْ عَلَیْهِ بَدْءًا.[274]

قَالَ مُغَیْرَةُ: کَانَ عَلِیٌّ عَلَیْهِ السَّلَامُ أَمْیَلَ إلَی‌ الْمَوَالِی‌ وَ أَلْطَفَ

بِهِمْ، وَ کَانَ عُمَرُ أَشَدَّ تَبَاعُدًا مِنْهُمْ.

«من‌ در روز جمعه‌ برای‌ استماع‌ خطبه‌ نشسته‌ بودم‌ و علیّ علیه‌السّلام‌ بر فراز منبری‌ از آجر خطبه‌ میخواند ؛ و صَعْصَعَة‌ بن‌ صَوحان‌ نیز نشسته‌ بود.

در این‌ هنگام‌ أشعث‌ بن‌ قیس‌ آمد، [275] و بدون‌ مَهابا و ملاحظه‌، مردم‌ را زیر گام‌های‌ خود گرفته‌ و از روی‌ آنان‌ عبور نموده‌ و به‌ نزد أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ رفت‌ و گفت‌:

ای‌ أمیرالمؤمنین‌! در زمان‌ حکومت‌ و قدرت‌ تو این‌ سرخپوستان‌ بر ما چیره‌ شدند ؛ پس‌ به‌ حال‌ تغیّر و غضب‌ درآمد.

ابن‌ صوحان‌ گفت‌: امروز أمیرالمؤمنین‌ از امور عرب‌ آنچه‌ را که‌ تابحال‌ مخفی‌ بود روشن‌ خواهد نمود.

أمیرالمؤمنین‌ علیه‌ السّلام‌ فرمود: کیست‌ که‌ به‌ حمایت‌ من‌ برخیزد و بر عذر من‌ در مقابل‌ مکافاتی‌ که‌ در مقابل‌ این‌ رویّۀ زشتِ این‌ مستکبران‌ پُر مدّعی‌ و کم‌ بهره‌ بدهم‌ ایستادگی‌ کند؟

این‌ مستکبران‌ پُر طمع‌ و کم‌ ثمر، که‌ پیوسته‌ روزها در رختخواب‌های‌ خود به‌ روی‌ شکم‌های‌ خود می‌خسبند و در استراحت‌ در خانه‌های‌ خنک‌ و سرد خود به‌ سر میبرند، و مرا امر می‌کنند که‌ گروهی‌ را که‌ در این‌ هوای‌ گرم‌ برای‌ ذکر خدا از خانه‌ها بیرون‌ آمده‌اند از نزد خود برانم‌ و آنانرا طرد و منع‌ کنم‌ ؛ و بنابراین‌ از ستمکاران‌ باشم‌.

سوگند به‌ آن‌ پروردگاری‌ که‌ دانه‌ را بشکافد و جان‌ و روح‌ را پدید آورد، بدرستیکه‌ حقّاً از محمّد صلّی‌ الله‌ علیه‌ و آله‌ و سلّم‌ شنیدم‌ که‌ می‌گفت‌:

این‌ اعاجم‌ (مسلمانان‌ غیر عرب‌) شما را برای‌ برقراری‌ دین‌ خدا با شمشیر در پایان‌ خواهند کوفت‌، همانطور که‌ شما در ابتدای‌ اسلام‌ به‌ آنها شمشیر زدید.

مُغَیرة‌ ضَبیّ میگوید: علیّ علیه‌ السّلام‌ به‌ موالی‌ و اعاجم‌، یعنی‌ به‌ مسلمانان‌ غیر عرب‌، لطف‌ و میل‌ خاصّی‌ داشت‌ و عمر از آنها با شدّت‌ هر چه‌ تمامتر دوری‌ مینمود.»

این‌ حدیث‌ شریف‌ را جَزَری‌ در «نهایة‌» ذکر کرده‌ و فرموده‌:

مراد از حَمْراء عجم‌ است‌ از ایرانی‌ و رومی‌ ؛ و عرب‌ موالی‌ را حمراء گوید. و ضیاطرة‌: هُمُ الضُّخامُ الَّذینَ لا غِنآءَ عِنْدَهُمْ. افرادی‌ هستند که‌ پر سر و صدا هستند ولی‌ بهره‌ای‌ در آنها نیست‌ و مفردش‌ ضیطار است‌، و یاء زائد است‌. و حشایا فراش‌ است‌ و مفردش‌ حَشیّة به‌ تشدید است‌. ـ انتهی‌. [276]

و نیز مُبَرَّد در «کامل‌» آورده‌ و قول‌ أمیرالمؤمنین‌ را اینطور نقل‌ کرده‌ است‌:

مَنْ یَعْذُرُنِی‌ مِنْ هَذِهِ الضَّیَاطِرَةِ ؛ یَتَمَرَّغُ أَحَدُهُمْ عَلَی‌ فِرَاشِهِ تَمَرُّغَ الْحِمَارِ؟

«چه‌ کسی‌ است‌ که‌ به‌ عذر من‌، به‌ پاداشی‌ که‌ به‌ این‌ ضیاطره‌ بدهم‌ قیام‌ کند ؛ این‌ مردم‌ مستکبر عاری‌ از بهره‌ که‌ مانند خر کارشان‌ در رختخواب‌ غَلْط‌ خوردن‌ است‌.» [277]

و مجلسی‌ در «بحار الانوار» با بیان‌ مختصری‌ در شرح‌ آن‌، ذکر

فرموده‌ است‌. [278]

أشعث‌ بن‌ قیس‌ می‌پندارد که‌ چون‌ از سرکردگان‌ است‌ اینک‌ که‌ بیت‌ المالِ همه‌ جا به‌ کوفه‌ میرسد باید أمیرالمؤمنین‌ درِ بیت‌ المال‌ را باز کرده‌ و در اختیار او قرار دهند.

أمیرالمؤمنینی‌ که‌ برادر خود عقیل‌ را به‌ تقاضای‌ یک‌ صاع‌ یعنی‌ یک‌ مَن‌ از گندم‌، با وجود عائلۀ سنگین‌ و رفت‌ و آمد مکرّر، داغ‌ کردند که‌ دیگر چنین‌ تقاضائی‌ زیاده‌ از سهم‌ خود از بیت‌ المال‌ نکند، کجا به‌ چنین‌ ضیاطره‌ و زورگویان‌ قدرتمند مجال‌ تعدّی‌ و تجاوز میدهند.

  برگرفته از ج ٣ معاد شناسی حضرت علامه تهرانی

یا علی مدد


 
comment نظرات ()